Bill of Lading (B/L) là một trong những chứng từ quan trọng nhất trong vận tải quốc tế bằng đường biển. Đây là tài liệu bắt buộc trong hầu hết các lô hàng, đồng thời đóng vai trò là chứng từ vận tải – biên lai nhận hàng – chứng từ sở hữu hàng hóa.
Vì vậy, hiểu đúng “Bill of Lading là gì” sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót, chủ động trong thanh toán, nhận hàng và làm thủ tục hải quan.

I. Thuật ngữ Bill of Lading là gì?

Bill of Lading (B/L), gọi là vận đơn đường biển, là chứng từ do hãng tàu hoặc người vận chuyển phát hành, nhằm xác nhận:

• Đã nhận hàng từ người gửi (shipper)
• Sẽ vận chuyển hàng đến cảng đích
• Sẽ giao hàng cho người có quyền sở hữu hợp pháp trên vận đơn

Điểm đặc biệt quan trọng:

➡ Bill of Lading là CHỨNG TỪ SỞ HỮU hàng hóa
➡ Ai nắm giữ B/L (bản gốc) → người đó có quyền nhận hàng

Đây là lý do B/L được xem là tài liệu cốt lõi nhất trong vận tải biển quốc tế.

II. Chức năng của Bill of Lading

Một B/L có 3 chức năng chính:

2.1. Biên lai nhận hàng (Receipt of Goods)

Hãng tàu xác nhận đã nhận hàng từ shipper với:

• Số lượng
• Chủng loại
• Tình trạng hàng hóa
• Số cont/seal

2.2. Hợp đồng vận chuyển (Contract of Carriage)

B/L thể hiện:

• Điều kiện vận chuyển
• Tuyến hành trình
• Trách nhiệm của hãng tàu

2.3. Chứng từ sở hữu hàng hóa (Document of Title)

Người giữ bản gốc B/L có quyền:

• Nhận hàng
• Chuyển nhượng cho bên thứ ba
• Dùng làm tài sản đảm bảo (L/C, tín dụng chứng từ)

III. Thông Tin Về Bill of Lading Trong Xuất Nhập Khẩu

Một B/L tiêu chuẩn sẽ bao gồm

• Tên bill, loại bill
• Số bill: do đơn vị phát hành bill cấp.
• Shipper: tên và địa chỉ của người gửi hàng.
• Consignee: tên và địa chỉ người nhận hàng.
• Notify party: Là đơn vị mà hãng tàu sẽ gửi Thông báo hàng đến khi hàng đến cảng đích.
• Tên tàu, số chuyển
• Cảng xếp hàng, cảng chuyển tải, cảng dỡ hàng, cảng giao hàng.
• Mô tả hàng hoá: ghi tên hàng và mã Hs (nếu có)
• Số kiện và cách đóng gói; số lượng container
• Số container, số seal
• Khối lượng và thể tích của lô hàng
• Ngày hàng lên tàu
• Thời gian và địa điểm cấp bill
• Chữ ký của người vận chuyển

B/L phải khớp với Invoice – Packing List – Tờ khai hải quan, nếu sai dễ khiến hồ sơ bị “Hold” hoặc kiểm tra.

IV. Các loại Bill of Lading phổ biến trong xuất nhập khẩu

4.1. Original Bill of Lading (B/L gốc)

• Có khả năng chuyển nhượng
• Phải xuất trình bản gốc để nhận hàng
• Dùng nhiều trong giao dịch L/C

4.2. Surrendered B/L (Telex Release)

• B/L gốc được “điện giải phóng”
• Người nhận hàng không cần bản gốc
• Thuận tiện, nhanh, giảm rủi ro mất B/L

4.3. Seaway Bill (Non-negotiable)

• Không phải chứng từ sở hữu
• Không chuyển nhượng
• Không cần B/L gốc

4.4. House B/L & Master B/L

• Master B/L (MBL): do hãng tàu phát hành
• House B/L (HBL): do forwarder phát hành
  Hai loại cùng chạy song song trong lô hàng FCL/LCL.

>>Xem thêm: Bộ Chứng Từ Khai Báo Hải Quan Xuất Khẩu Gồm Những Gì?

V. Chức Năng Của Bill of Lading Trong Vận Tải Biển

Theo điều 81 Bộ Luật hàng hải, 3 chức năng Vận đơn (Bill of Lading) chính bao gồm:

• Biên nhận hàng hoá: được xem như biên nhận của người vận chuyển khi hàng hoá được đưa lên tàu. Bill có thể sử dụng để làm bằng chứng với hải quan trong hoạt động xuất nhập khẩu, phục vụ mục đích bảo hiểm hàng hoá và còn được xem như là bằng chứg thuơng mại giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu.
• Chứng từ về quyền sở hữu hàng hoá: khi người mua hàng nhận Bill từ người vận chuyển, bill có chức năng như quyền sở hữu hàng hoá. Vận đơn có thể mua bán, chuyển nhượng được. Việc mua bán, chuyển nhượng có thể được thực hiện nhiều lần trước khi hàng hoá được giao. Cứ mỗi lần chuyển nhượng như vậy, người cầm vận đơn gốc trong tay là chủ của hàng hoá ghi trong vận đơn, có quyền đòi người chuyên chở giao hàng cho mình theo điều kiện đã quy định trong vận đơn tại cảng đến.
• Bằng chứng về hợp đồng vận chuyển: Khi hàng hoá được xếp hay được nhận để xếp lên tàu, người chuyên chở cấp cho người gửi hàng vận đơn đường biển. Vận đơn được cấp xác nhận hợp đồng vận tải đã được ký kết. Vậy vận đơn được cấp là bằng chứng duy nhất xác nhận hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển đã được ký kết. Nội dung của vận đơn là cơ sở pháp lý để giải quyết mọi tranh chấp xảy ra sau này giữa người phát hành và người cầm giữ vận đơn.

VI. Vai trò của Bill of Lading trong thủ tục hải quan

B/L là chứng từ bắt buộc khi:

• Mở tờ khai hải quan nhập khẩu
• Lấy D/O (lệnh giao hàng)
• Đối chiếu số cont – seal
• Làm thủ tục nhận hàng tại cảng

Hải quan dựa vào B/L để xác định:

• Tuyến vận chuyển
• Chủng loại hàng
• Số lượng kiện
• Người nhập khẩu hợp pháp

VII. Quy trình sử dụng Bill of Lading trong lô hàng nhập khẩu

1. Người bán giao hàng → Hãng tàu phát hành B/L
2. Người bán gửi B/L cho người mua
3. Người nhập khẩu nhận B/L, chuẩn bị tờ khai
4. Làm thủ tục lấy D/O tại công ty tàu
5. Mang D/O + B/L đến cảng để nhận hàng
6. Kiểm tra số cont – số seal
7. Đưa hàng ra khỏi cảng

VIII. Những lỗi thường gặp khi sử dụng Bill of Lading

IX. Bill of Lading có thể chỉnh sửa không?

Có, nhưng chỉ trong các trường hợp:

• Sai thông tin người nhận
• Sai số cont/seal
• Thiếu mô tả hàng
• Sai POL/POD
• Sai số lượng kiện hàng

Việc chỉnh sửa B/L thường phải có:

• Phí amendment (5–40 USD tùy hãng)
• Ý kiến shipper
• Xác nhận của hãng tàu

X. B/L điện tử (eBL) là gì? Xu hướng năm 2025

Từ 2024–2025, các hãng tàu lớn như Maersk, MSC, ONE, CMA CGM… đã áp dụng eBL (Electronic Bill of Lading).

Ưu điểm:

• Không cần bản gốc
• Giao hàng nhanh
• Không lo mất B/L
• Theo dõi online
• Giảm chi phí COURIER

eBL sẽ là xu hướng thay thế B/L giấy trong tương lai gần.

Như vậy, Bill of Lading là chứng từ quan trọng nhất trong vận tải biển, đóng vai trò vừa là biên lai nhận hàng, vừa là hợp đồng vận tải, vừa là chứng từ sở hữu.
Doanh nghiệp cần hiểu rõ từng loại B/L và sử dụng đúng theo mục đích để:

• Hoàn thiện hồ sơ hải quan chính xác
• Tránh chậm hàng
• Không phát sinh chi phí lưu bãi
• Hạn chế rủi ro tranh chấp hàng hóa

👉 Xem thêm: Dịch vụ khai báo hải quan trọn gói của Vận Tải An Pha